MỘT SỐ LOÀI CÂY CHE PHỦ ĐẤT ĐA DỤNG - PHẦN 6

Posted by Hoa Bui on

Con người đã khai thác và tìm kiếm những loài cây trồng có công dụng cải tạo đất, phục hồi đất và che phủ cho đất nông nghiệp, lâm nghiệp. Sự đa dạng và phong phú trong giống cây trồng dẫn đến có rất nhiều phương pháp nhằm bảo vệ bền vững sự đa dạng sinh thái, mang về cho con người những hiệu quả nhất định trong canh tác, trồng trọt.

 


Cỏ voi

Đặc điểm

Cỏ Voi (Pennisetum purpureum) có nguồn gốc từ Nam Phi. Thuộc họ hòa thảo, thân đứng, nhiều đốt, có chiều cao từ 2m – 4m. Lá xanh xum xuê, dài khoảng 60cm, rộng 2cm. Là loại cỏ lâu năm (vòng đời hơn 3 năm), mọc thành từng khóm riêng biệt.

Cỏ này nên trồng ở những nơi nhiệt đới ẩm ướt, có mùa khô ngắn hoặc không có mùa khô và cũng có thể trồng ở điều kiện lạnh hơn (nhiệt độ dưới 10oC, có sương muối).

Cỏ này có nhiều lá và cho năng suất cao trong điều kiện đất có độ phì cao, nhưng lại sinh trưởng và phát triển kém trong điều kiện đất thoái hoá dần và trong mùa khô (tuy không thích hợp với mùa khô kéo dài nhưng nó vẫn có khả năng tồn tại trong thời gian khá dài).

Cỏ chỉ ưa trồng trên đất mầu và thoáng mát, không chịu được ngập úng hay hạn nặng.

che-phu-dat-nong-nghiep-co-voi

Công dụng

Là cây thức ăn gia súc có chất lượng cao. Cũng giống như nhiều loài cỏ cây cao thân thẳng khác, nó đặc biệt thích hợp với việc cắt và mang đi, nhưng không nên thả gia súc ăn tại chỗ. Nên cắt thường xuyên để cho lá xanh non (nếu để cao đến 1,5 m nó sẽ có thân rất cứng, gia súc không ăn được).

Cỏ này cũng có thể làm băng xanh hoặc làm hàng rào xung quanh lô đất mặc dù tất cả các loài Pennisetum đều cần rất nhiều dinh dưỡng và có khả năng cạnh tranh với những cây trồng ở gần.

Vì cỏ này đặc biệt thích nghi với đất có độ phì cao và điều kiện có mưa nhiều cho nên tốt nhất là nên trồng ở gần nhà hoặc chuồng trâu bò để tiện chăm sóc. Phải cắt sát mặt đất thì chồi non mới mọc khoẻ và mập.

Cách trồng

Cỏ này có thể dễ dàng trồng bằng thân hoặc bằng hạt. Lựa chọn đất giầu dinh dưỡng, thoáng mát, độ ẩm vừa phải, độ PH từ 6 – 7. Nên cày sâu, bừa kỹ cho đất tơi xốp, sau đó nhặt sạch cỏ dại, san bằng đất, rạch luống sâu, bón lót phân chuồng và phân hóa học theo tỷ lệphù hợp.

Nên cắt thân cỏ thành từng đoạn có 3 mắt. Khi trồng thì vùi kín hai mắt, còn một mắt để hở. Có thể trồng theo hàng cách nhau 50 cm hoặc theo khóm.

Đối với hạt, gieo hàng cách hàng 60cm.

che-phu-dat-nong-nghiep-trong-co-voi

Lưu ý: Phải lấp đất lên phân rồi mới tra hạt, hom giống nếu không hạt, hom giống sẽ bị xót và không thể nảy mầm.

Thu hoạch

Sau 2,5 đến 3 tháng có thể tiến hành thu hoạch đợt cỏ Voi đầu (không thu hoạch non đợt đầu), những lần tiếp theo cách lần thu hoạch trước 30 – 45 ngày.

Lưu ý: Cắt cách gốc cỏ 5cm, cắt sạch, không để lại mầm cây để cỏ có thể mọc lại đều và sau mỗi lần thu hoạch lại tiến hành bón thúc bằng phân urê theo tỷ lệ 300kg – 400kg/1ha.

che-phu-dat-nong-nghiep-thu-hoach-co-voi


Keo lá tràm

Đặc điểm

Xuất xứ từ Australia, Papua New Guinea; sau được đưa vào Indonesia, Malaysia, Ấn Độ, Tazania, Kenya, Nigeria, Việt Nam và một số nước có cùng hệ sinh thái.

Keo lá tràm thường xuất hiện ở những vùng nhiệt đới ẩm (nơi có độ cao so với mặt biển trên 600 m và có lượng mưa hàng năm tối thiểu là 750 mm), song cũng chịu được mùa khô kéo dài trong 6 tháng, thích ứng với nhiều dạng khí hậu, chịu được đất xấu và độ pH từ 3 - 9.

Cây gỗ cao tới 25 - 30m, cành nhỏ, tự tỉa cành tốt, dễ trồng bằng hạt, sống lâu, cố định đạm. Có thể sinh trưởng trên nhiều loại đất, kể cả đất nghèo kiệt, thoát nước kém. Cây mọc nhanh, tốc độ sinh trưởng cao trong vài năm đầu.

che-phu-dat-nong-nghiep-keo-la-tram

Công dụng

Keo lá tràm là cây thường xanh với tán lá khá dày, hệ rễ phát triển và có nấm cộng sinh cố định đạm nên có tác dụng chống xói mòn, phòng hộ và cải tạo đất rất tốt.. Là loài cây rất thích hợp trong các hệ thống nông lâm kết hợp. Cây có thể mọc tốt trong nhiều điều kiện sinh thái nên được phổ biến rất nhanh.

Là cây đa tác dụng, mọi sản phẩm thu từ cây đều có giá trị kinh tế. Có thể dùng làm nguyên liệu giấy, làm củi đun và than trong các vùng đệm, làm đồ trang trí. Ngoài ra cây còn cho bóng mát, có khả năng tái tạo và bảo vệ đất.

Cây cũng có thể dùng làm cây chủ để nuôi thả cánh kiến đỏ, làm giá thể để nuôi mộc nhĩ hoặc làm củi. Vỏ chứa tanin (hàm lượng 13%) có thể dùng cho nghề thuộc da.

Hoa Keo lá tràm còn có thể dùng để sản xuất nước hoa và phục vụ cho nghề nuôi ong vừa cung cấp mật ong cho thị trường vừa góp phần gián tiếp thúc đẩy quá trình thụ phấn cho cây trồng. 

che-phu-dat-nong-nghiep-keo-la-tram

Cách trồng

Có thể trồng bằng hạt nhưng quần thể cây sẽ không đồng đều, vì vậy việc giâm cành được áp dụng phổ biến hơn.


Keo tai tượng và keo lai

Đặc điểm

Bắt nguồn từ Australia, Papua New Guinea và đã xuất hiện ở một số nước châu Á. Xuất hiện trên đất chua ở hầu hết những vùng nhiệt đới đất thấp, ẩm. Cây có thể mọc cao tới 30 m (chiều cao trung bình là khoảng 15m) và có đường kính khoảng 60cm, thân mọc thẳng đứng, thế vững, tuy nhiên rất dễ bị hư hại do gió mạnh.

Thân thẳng, vỏ có màu nâu xám đến nâu, xù xì, có vết nứt dọc. Tán lá xanh quanh năm, hình trứng hoặc hình tháp, thường phân cành cao. Lá giả có 4 gân dọc song song nổi rõ và cũng là loại lá trưởng thành tồn tại đến hết đời của cây.

Hoa tự hình bông dài gần bằng lá, mọc lẻ hoặc tập trung 2-4 hoa tự ở nách lá. Hoa đều lưỡng tính có màu trắng nhạt hoặc màu kem. 

che-phu-dat-nong-nghiep-cay-tai-tuong

Quả đậu, dẹt, mỏng, khi già khô vỏ quả cong xoắn lại. Hạt hình trái xoan hơi dẹt, màu đen và bóng, vỏ dày, cứng, có dính giải màu đỏ vàng, khi chín và khô vỏ nứt hạt rơi ra mang theo giải đó hấp dẫn kiến và chim giúp phát tán hạt đi xa hơn. 

Rễ phát triển mạnh cả rễ cọc và rễ bàng, đầu rễ cám có nhiều nốt sần chứa vi khuẩn cộng sinh có khả năng cố định đạm.

Công dụng

Cũng như keo lá chàm, keo tai tượng và keo lai rất thích hợp cho các hệ thống nông lâm kết hợp. Cây mọc nhanh nên có thể cho thu hoạch trong ba năm.

Được dùng để làm gỗ, làm củi đun, nguyên liệu giấy.

Chúng có tác dụng bảo vệ khu vực đầu nguồn, làm hàng rào chắn lửa, dùng làm đồ trang trí, thức ăn cho gia súc và có tác dụng tái tạo đất nhờ khả năng cố định đạm và sinh khối lớn.

Có khả năng phát triển trên một phạm vi rộng khiến keo tai tượng trở nên phổ biến cho việc tái trồng rừng, những khu đất trồng loài cây này đã nhanh chóng trở thành vòm kín – một tiêu chuẩn lý tưởng cho việc phòng trừ cỏ tranh (Imperata cylindrica).

che-phu-dat-nong-nghiep-keo-tai-tuong

Cách trồng

Có thể trồng bằng hạt nhưng quần thể cây sẽ không đồng đều, vì vậy việc giâm cành được áp dụng phổ biến hơn.


Muồng hoa pháo

Đặc điểm

Có nguồn gốc ở miền Trung và Nam Mỹ, sau được đưa đến Indonesia, Philippin, một số nước thuộc châu phi và vịnh Caribê. Xuất hiện trong những vùng nhiệt đới ẩm (ở những nơi có lượng mưa hàng năm từ 2000 – 4000 mm và có khả năng chống chịu với mùa khô) ở độ cao so với mực nước biển khoảng từ 250 – 800 m.

Loài muồng hoa pháo có thể mọc trên nhiều loại đất khác nhau (kể cả đất cằn cũng như đất sét). Cây cao tới 10 m nếu không cắt tỉa, thuộc dạng cây bụi, cố định đạm, nhiều chồ.

che-phu-dat-nong-nghiep-cay-muong-hoa-pháo

Công dụng

Được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống nông lâm kết hợp. Có tác dụng cải tạo đất do có khả năng cộng sinh dễ dàng với vi khuẩn cố định đạm, chống sói mòn tốt và cũng là cây cảnh. 

Còn có tác dụng làm củi. Do cây ra chồi nhiều lần, cành vừa đun bếp, không phải chẻ nhỏ nên rất được nông dân ưa thích. Sau khi chặt một năm, chồi có thể đạt kích thước ban đầu.

Lá cây là loại phân xanh rất được ưa chuộng. Vì vậy Muồng hoa pháo được dùng phổ biến để trồng xen với chè, cà phê, hoa màu và luân canh để cải tạo đất trong thời kỳ bỏ hoá. 

Đây là cây họ đậu làm thức ăn chăn nuôi,  hàm lượng Protein thô trong lá non đạt tới 20 – 22%, sản lượng lá xanh có thể đạt 46,2 tấn/ha/năm. Tuy nhiên, do hàm lượng tanin trong lá khá cao (10%) nên phần nào hạn chế tỷ lệ tiêu hoá của gia súc. Các súc vật như cừu, bò, dê, thỏ đều thích ăn lá cây này. Tuy nhiên tốt hơn là trộn với các thức ăn khác và cần huấn luyện để súc vật chóng thích ứng. 

Ngoài ra, còn được sử dụng để nuôi ong lấy mật.

che-phu-dat-nong-nghiep-Muong-hoa-pháo

 

Cách trồng

Được trồng bằng cách gieo hạt trực tiếp hoặc trồng từ cây con. Vì hạt có vỏ cứng nên phải chà hạt trước khi gieo. Cây có khả năng cạnh tranh tốt với các loài cỏ dại, tuy nhiên khả năng sản xuất hạt thấp do hoa dễ sâu bọ gây hại.

 

Các bài viết liên quan:

MỘT SỐ LOÀI CÂY CHE PHỦ ĐẤT ĐA DỤNG - PHẦN 5

NÔNG NGHIỆP SINH THÁI P1 - CUỘC CÁCH MẠNG NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG VÌ TƯƠNG LAI


Share this post



← Older Post Newer Post →