TUYỂN TẬP CÁC MÔ HÌNH NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG THÔNG MINH VỚI KHÍ HẬU (CSA) CÓ THỂ NHÂN RỘNG - PHẦN 1

Posted by Hoa Bui on


Mô hình NLKH cam trồng xen

Mô hình nông lâm kết hợp (NLKH) gồm cây lâu năm kết hợp với băng cỏ hoặc cây hàng năm, giúp tích trữ cacbon, giảm thiểu xói mòn và rửa trôi đất.

Có thể được thực hiện trên nhiều loại địa hình, từ đất bằng đến đất nhấp nhô hay đất vườn nhà nhằm đem lại sự đa dạng trong thu nhập và điều hòa tiểu khí hậu.

nong-lam-ket-hop-cam-trong-xen

1. Thực hành CSA

- Thành phần: Gồm các loại giống cam ghép như Cam Chanh, Bu, V2; các loại cỏ như Cỏ lạc (Arachis Pintoi) và/hoặc cỏ Ghi nê; cây hàng năm trong 2-3 năm đầu tiên như cây họ đậu, rau theo mùa, gừng, sả,…

- Kỹ thuật: Trồng cam theo đường đồng mức, khoảng cách 4x5m, trồng xen cây hàng năm trong 1-2 năm đầu, trồng cỏ theo băng, khoảng cách 40x50 cm, áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, che phủ bằng rơm rạ, thân lá cây hàng năm, sử dụng phân chuồng hoai mục, phân xanh,…

2. Các chỉ số CSA

- An toàn lương thực: Da dạng hóa sản phẩm, tăng thu nhập (từ năm thứ 5), đa dạng hóa sinh kế /tăng khả năng phục hồi sinh kế.

- Thích ứng: Giảm bốc hơi nước trực tiếp từ đất, nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

- Giảm thiểu và các dịch vụ môi trường: Giảm xói mòn đất, tăng cường tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp/ giảm việc đốt phụ phấm nông nghiệp, tăng độ che phủ của cây, tăng sinh khối trên mặt đất, tăng độ phì nhiêu của đất.

3. Lợi ích theo năm

- Năm 1: Da dạng nguồn thức ăn cho người và vật nuôi, tăng hiệu quả sử dụng nước.

- Năm 2: Tận dụng tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm bốc hơi nước trực tiếp từ đất.

- Năm 3: Giảm xói mòn đất 

- Năm 4: Thu hồi vốn và bắt đầu có lãi

- Năm 5: Giảm chi phí đầu tư lại từ đầu nếu trồng cây có chu kỳ sản xuất ngắn hơn/ cây hàng năm. giảm việc đốt các phụ phẩm nông nghiệp, tăng độ che phủ của cây, tăng sinh khối trên mặt đất.

- Năm 6-16: Thu nhập ổn định hơn, thu nhập trung bình hàng năm cao hơn, đất màu tối hơn, tăng độ phì nhiêu đất

4. Rủi ro

Sự biến động giá cả của cam, thiên tai: sương muối, mưa lớn, bão

5. Yếu tố lưu ý khi nhân rộng mô hình

- Loại đất: Nhóm đất phù sa, nhóm đất đỏ, nâu đỏ, đất mùn vàng đỏ trên núi, độ pH từ 5.5-6.5

- Độ dốc: <15°

- Độ ẩm: Lượng mưa từ 1000-2000 mm/năm, sử dụng tưới nhỏ giọt nếu cần thiết, cần hệ thống thoát nước tốt
- Nhiệt độ: Từ 23-29°C, có thể thích nghi từ 13-38°C

- Vốn: Cần vốn đầu tư ban đầu cao 

- Tập huấn: Ủ phân, kỹ thuật bố trí và canh tác cây trồng trên đất dốc, cắt tỉa tạo tán, phòng trừ sâu bệnh hại cho cây có múi.

- Cơ hội thị trường: Cần có hướng dẫn từ cán bộ lập kế hoạch phát triển nông nghiệp, xem xét khả năng thành lập các nhóm/tổ hợp tác/hợp tác xã nếu có thể để kết nối đầu ra dễ dàng hơn. 

- Chính sách thúc đẩy:

Nghị Quyết HĐND tỉnh Hà Tĩnh: NQ 90/2014/NQ-HDND

Quyết định của UBND tỉnh Hà Tĩnh: QĐ 853/2012/QĐ-UBND, QĐ 1373/2014/QĐ-UBND, QĐ 59/2015/QĐ-UBND và QĐ 05/2017/QĐ-UBND

Quyết định của UBND huyện Kỳ Anh: QĐ 6465/2016/QĐ-UBND

Nghị Quyết của HĐND huyện Kỳ Anh: NQ 01/2016/NQ-HĐND

nong-lam-ket-hop-cam-trong-xen

6.  Phân tích chi phí - Lợi nhuận (CBA)

Phân tích chi phí và lợi nhuận (CBA) được ước tính trong 16 năm, tương ứng với 4 chu kỳ cho thực hành trồng keo (mỗi chu kỳ kéo dài 4 năm, khoảng
cách 1x1m) và 16 chu kỳ cho thực hành trồng độc canh cây sắn và 1 chu kỳ (16 năm) trồng NLKH cam trồng xen.

- Chi phí:  Hệ thống tưới nhỏ giọt cho mô hình NLKH cam trồng xen được tính vào chi phí ban đầu. Tất cả các chi phí đầu vào như giống, phân bón, thuốc trừ
sâu và nhân công lao động được tính toán dựa trên các tài liệu sẵn có và ước tính của người dân địa phương. Chi phí đầu tư ban đầu của cỏ đậu và cỏ
Ghi ne nếu trồng được ước tính lần lượt là 8,5 nghìn VNĐ m
-2 và 0,4 nghìn VNĐ m-2.


- Lợi nhuận: Lợi nhuận thuần của mô hình NLKH cam trồng xen trong vòng 16 năm là 1020 triệu/ha, gấp 8,6 lần mô hình trồng keo độc canh (118 triệu/ha) và 19 lần mô hình trồng sắn độc canh (53 triệu/ha).

Chi phí ban đầu cao của mô hình NLKH cam trồng xen có thể được giảm bớt bằng cách trồng xen với cây hàng năm liên tục theo mùa hoặc trồng cỏ chăn
nuôi và cải tạo đất. Nông dân chỉ cần đầu tư trồng cam một lần trong vòng 16 năm, trong khi đó người dân phải tái đầu tư 4 lần nếu trồng keo và 16
lần nếu trồng sắn độc canh.

Kết quả CBA phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời tiết, địa hình, giống cam, cung-cầu của thị trường.


Mô hình trồng tiêu cải tạo vườn tạp

Vườn nhà tại miền trung Việt Nam có nhiều tiềm năng để cải tạo thêm chức năng và lợi ích của nó thông qua việc tận dụng các không gian của vườn về cả chiều ngang và chiều dọc. Điển hình như cây tiêu có tiềm năng đóng góp cao vào thu nhập gia đình thông qua quản lý, chăm sóc hiệu quả và lựa chọn cây giống phù hợp. Sử dụng phân giun quế hoặc phân ủ hoai mục cũng như lựa chọn cây trụ tiêu sống phù hợp mang lại một số lợi ích như điều hòa tiểu khí hậu, tăng đa dạng sinh học và giảm thiểu phát thải khí nhà kính.

mo-hinh-cay-tieu

1. Thực hành CSA

- Thành phần: Tiêu giống, cây Mấc/Mức (Wrightia annamensis), cỏ lạc (Arachis pintoi) nếu trồng ở vườn thoát nước tốt

- Kỹ thuật: Trụ tiêu, khoảng cách 2.5 x 2.5m, trồng hàng rào cây chắn gió, sử dụng phân giun quế, phân chuồng, phân xanh hoai mục, che phủ cây trồng bằng cỏ hoặc phụ phẩm nông nghiệp như rơm, thân cây lạc, vỏ lạc,… Áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt

2. Các chỉ số CSA

- An toàn lương thực: Tăng thu nhập từ năm thứ 4

- Thích ứng: chịu hạn hán, nắng nóng, giảm bốc hơi nước trực tiếp từ đất, tăng hiệu quả sử dụng nước, che bóng cho cây Tiêu (từ cây Mấc, trụ sống)

- Giảm thiểu và các dịch vụ môi trường: Tăng khả năng tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải vật nuôi, tăng sinh khối trên mặt đất, tăng độ phì nhiêu của đất

3. Lợi ích theo năm

- Năm 1- Năm 2:  Da dạng hóa nguồn thức ăn cho người và vật nuôi, che bóng cho tiêu, giảm sự bốc hơi nước trực tiếp từ đất, tái sử dụng các phụ phẩm nông nghiệp và chất thải của vật nuôi, tăng hiệu quả sử dụng nước

- Năm 3: Thu hoạch hạt tiêu năm đầu tiên

- Năm 4: Có thể thu hồi lại vốn

-Từ năm 5 đến năm 16: Thu nhập ổn định hơn, thu nhập bình quân hàng năm cao hơn, tăng độ sinh khối trên mặt đất thông qua trồng cây trụ sống thay vì dùng trụ bằng cột xi măng, đất màu tối hơn, tăng độ phì nhiêu đất.

mo-hinh-cay-tieu

4. Rủi ro

Sự biến động giá cả thi trường của hạt tiêu. Thiên tai: rét đậm, rét hại, mưa lớn

5. Yếu tố lưu ý khi nhân rộng môi trường

- Loại đất: Nhóm đất phù sa, đất mùn, độ pH từ 5-6 .

- Độ dốc: 5-10° . 

- Độ ẩm: Lượng mưa trung bình từ 1500 – 2500 mm, đảm bảo hệ thống thoát nước tốt và sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt nếu cần thiết. 

- Nhiệt độ: Từ 18-27 °C, có thể thích nghi từ 10-35 °C, tránh ánh nắng trực tiếp

- Vốn: Cần vốn ban đầu tương đối cao, nên có nguồn vốn hỗ trợ, hoặc đồng đầu tư

- Tập huấn: Ủ phân, quản lý vườn ươm, sâu bệnh hại và bảo quản chế biến sau thu hoạch

- Cơ hội thị trường: Hướng dẫn cần thiết từ phòng nông nghiệp, xem xét khả năng thành lập các nhóm/tổ hợp tác/hợp tác xã 

- Chính sách thúc đẩy: 

Nghị Quyết của HĐND tỉnh Hà Tĩnh: NQ 32/2016/NQHDND

Quyết Định của UBND tỉnh Hà Tĩnh: QĐ 59/2015/QĐ- UBND và QĐ 05/2017/QĐ-UBND

Quyết định của UBND huyện Kỳ Anh: QĐ 6465/QĐ-UBND 

Nghị Quyết của HĐND huyện Kỳ Anh: NQ 01/2016/NQ-HĐND

6.  Phân tích chi phí - Lợi nhuận (CBA)

Phân tích chi phí và lợi nhuận được ước tính cho một chu kỳ 16 năm của mô hình trồng tiêu tại vườn nhà. Đây được coi là một phần của mô hình vườn tổng
hợp và cây tiêu được coi là cây trồng chính.

- Chi phí: Hệ thống tưới nhỏ giọt cho mô hình trồng tiêu này đã được bao gồm trong chi phí đầu tư ban đầu. Tất cả các chi phí đầu vào như giống, phân bón,
thuốc trừ sâu và nhân công lao động được tính toán dựa trên các tài liệu sẵn có và ước tính của người dân địa phương.


- Lợi nhuận: Chi phí và lợi nhuận được tính cho 16 năm và dựa trên các giả định khác nhau của giá thị trường. Lãi suất là 0,065/năm. Theo tính toán này,
người dân có thể đạt lợi nhuận nếu giá thị trường là ngang bằng hoặc lớn hơn 67.000 VNĐ/kg. Giá trị hiện tại thuần (NPV) của mô hình này lần lượt xấp xỉ
là 2,5 tỷ VNĐ, 691 triệu VND và 5,5 triệu VNĐ với các giá thị trường là 200.000 VNĐ/kg, 130.000 VNĐ/kg và 65.000 VNĐ/kg.

Kết quả ước tính CBA ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thời tiết, địa hình, loại giống và giá cả thị trường.

mo-hinh-cay-tieu

Trong khi năng suất trung bình của hạt tiêu (khô) có thể đạt được 3kg/gốc/năm ở miền trung Việt Nam (Nguyen, 2016), giả sử năng suất là 0.8 kg/gốc/năm với đỉnh điểm năng suất là 1-1.5 kg/gốc/năm từ năm thứ 6 đến năm thứ 11. Do giá thị trường của tiêu giao động từ 70.000-200.000/kg trong các năm từ 2012-2017, ước tính này dựa vào 3 giả định về giá cả thị trường.

 

Các bài viết liên quan:

 

MỘT SỐ LOÀI CÂY CHE PHỦ ĐẤT ĐA DỤNG - PHẦN 9

TỔNG QUAN VỀ CÂY NEEM


Share this post



← Older Post Newer Post →