Bọ trĩ - Tổng quan về bọ trĩ gây hại

Posted by Trang Nguyen on

Làm thế nào để trị bọ trĩ- Phương pháp quản lý dịch hại tổng hợp cho người làm vườn tại nhà và các chuyên gia nông nghiệp.

Bọ trĩ là loài sâu bệnh rất nhỏ, là côn trùng mảnh mai với đôi cánh tua rua. Chúng ăn bằng cách làm thủng lớp biểu bì (bên ngoài) lớp mô thực vật và mút dịch từ tế bào thực vật, kết quả là mô thực vật sẽ xuất hiện các đốm màu thâm sạm hoặc bạc. (Hình 1 và 2). Bọ trĩ gây hại làm mất màu lá, gây sẹo lá, sẹo trên bề mặt hoa, quả, và làm biến dạng bộ phận thực vật hoặc mầm thực vật mà chúng ta hay gọi đơn giản là thui chồi quăn lá. Nhiều loài bọ trĩ ăn bào tử nấm và phấn hoa thì thường vô hại. Tuy nhiên, có một số loài bọ trĩ ăn phấn hoa thực vật như hoa lan và hoa violet có thể để lại những hạt phấn biến dạng và có thể làm giảm tuổi thọ của hoa. Bọ trĩ nhất định là loài săn mồi có lợi khi chúng ăn côn trùng và bọ ve khác. Bọ trĩ có thể dễ dàng di chuyển quãng đường dài bằng cách bay theo gió hoặc vận chuyển trên cây bị nhiễm khuẩn tới các vùng đất mới. Ví dụ, nguyên nhân bọ trĩ Myoporum gây bệnh sùi và xoăn lá nghiêm trọng trên 2 loài cây Myoporum laetum và M Myoporum pacificum (là một loài thực vật có hoa trong họ Huyền sâm) (Hình 3). Ban đầu từ New Zealand, bọ trĩ này đã được đưa vào Nam California (Mỹ) và lây lan đến hầu hết các khu vực của tiểu bang .


Nhận biết bọ trĩ

Hầu hết bọ trĩ trưởng thành đều thon dài, mảnh, dài dưới 1/20 inch (1.3 mm) và có rìa dài trên mép của cả hai đôi cánh dài và hẹp của chúng (Hình 4 và 5). Khi bọ trĩ còn trong suốt (được gọi là ấu trùng hoặc nhộng) có hình thuôn hoặc thon dài và thiếu cánh. Phần lớn bọ trĩ trưởng thành có màu từ mờ trắng hoặc hơi vàng đến nâu sẫm hoặc đen. Một vài loài có màu sắc rực rỡ, chẳng hạn như ấu trùng reddishorange đặc biệt của bọ trĩ ăn thịt, Franklinothrips orizabensis và F. vespiformis. Kết quả cho ăn trong các phản ứng mô khác nhau, bao gồm sự hình thành sẹo và tăng trưởng bị bóp méo. Hành vi, ngoại hình cơ thể và cây ký chủ giúp phân biệt giữa các loài bọ trĩ (Bảng 1 và Hình 11). Ví dụ: ba chấm đen trên cánh trước là điểm phân biệt bọ trĩ sáu đốm trưởng thành với bọ trĩ gây bệnh thông thường . Bọ trĩ hoa (Western flower thrips) và bọ trĩ hành thường to hơn hẳn bọ trĩ trên cây bơ và cây có múi. Vì vậy kích cỡ con trưởng thành giúp phân biệt chúng khi chúng xuất hiện cùng lúc trên một cây chủ. Nếu bạn không phải là chuyên gia, bạn có thể định danh những con bọ trĩ này bằng cách sử dụng các dữ liệu bên dưới. Tuy nhiên bọ trĩ hoàn toàn có thể được định danh theo loài bởi các chuyên gia côn trùng. May mắn rằng, hầu hết các loài bọ trĩ chịu sự kiểm soát tương tự nhau như sử dụng thuốc trừ sâu hoặc biện pháp phòng trừ. Điều quan trọng hơn là bạn phải phân biệt được loài bọ trĩ gây hại với các loài bọ trĩ vô hại nếu vườn đang áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp. Ví dụ: mỗi loài động vật được gọi là thiên địch tự nhiên thường chỉ giúp kiểm soát một số loài bọ trĩ hoặc sâu bệnh. Một số bọ trĩ xuất hiện trên nhiều loại cây khác nhau nhưng chúng chỉ làm hỏng một vài loài thực vật . Một số loài bọ trĩ là vô hại trong một số tình huống và việc tiêu diệt chúng là không cần thiết. Ví dụ, 2 loài bọ trĩ hại bơ (avocado thrips) và bọ trĩ gây bệnh trong nhà kính (greenhouse thrips) đều gây ra các vết sẹo trên quả bơ. Bọ trĩ hại cam và bọ trĩ hại hoa đều xuất hiện trên cây bơ nhưng chúng không gây hại gì cho cây bơ. Trong khi bọ trĩ hại cam (Citrus thrips) xuất hiện trên rất nhiều loài cây nhưng chỉ gây hại trên các loài cây có múi họ cam và cây việt quất blueberry.

 Bảng 1: Một số loài bọ trĩ gây hại và cây chủ  

 Tên thường gọi ,  Tên khoa học,  Cây chủ,  Gây hại, Con trưởng thành , Con non

 1. Bọ trĩ cây bơ (Avocado Thrips) 

bo-tri-gay-hai-tren-qua-bobo-tri-cay-bo-avocado-thrip

Tên KH:  Scirtothrips perseae

 Cây bơ

 Vết sẹo nâu trên trái

 3 chấm đỏ trên đầu. các vạch nâu ngăn cách nhau trên bụng màu vàng nhạt 

 Con non màu vàng nhạt

2. Bọ trĩ cam (citrus thrips)

bo-tri-hai-cam-citrus-thripsbo-tri-hai-cam

 Scirtothrips citri 

 Ưa thích việt quất blueberries và các cây cam chanh bưởi, cây có múi hơn là các cây khác. 

 Gây xoăn lá việt quất, gây sẹo trắng bạc trên trái cam quýt chanh bưởi.

 Thân màu vàng, ánh cam cho tới trắng

 Con non Thân màu vàng, ánh cam cho tới trắng

 3. Bọ trĩ hoa (Western Flower Thrips)

bo-tri-hoa-hongbo-tri-hoa-hong-rose-thripsbo-tri-hoa-flower-thrips

 Frankliniella occidentalis

 Cây chủ: nhiều loại cây thân thảo (impatiens, petunia); rau (dưa chuột, hạt tiêu); trái cây (nho, dâu tây); một số cây bụi và cây (hoa hồng, quả đá)

Bọ trĩ gây hại:  cánh hoa bị rụng và sẹo, lá và các bộ phận khác của cây bị sẹo nâu, quăn, biến dạng, vectơ truyền virus ảnh hưởng đến cây trồng.

 Bọ trĩ trưởng thành: Mình dày, có lông cứng ở đầu bụng; bụng mở rộng ra ngoài đầu cánh khi nghỉ ngơi; cá nhân thay đổi rất nhiều từ màu vàng sang màu cam

 Ấu trùng bọ trĩ màu vàng tới cam

Bọ trĩ hoa (Western Flower Thrips) cũng gây hại nhiều trên cây Xoài ở khu vực Đông Nam Á. 

(Xem bài viết HIỆU QUẢ CỦA DẦU NEEM CHỐNG BỌ TRĨ (THYSANOPTERA) TRÊN CÂY XOÀI)

Xem bài viết: 

TÁC DỤNG TOÀN DIỆN CỦA DẦU NEEM TRÊN BỌ TRĨ HOA - WESTERN FLOWER THRIPS

Tuy nhiên có nhiều loài bọ trĩ không gây hại và đây là một số trong những loài hay gặp:

MỘT SỐ LOÀI BỌ TRĨ CÓ LỢI THƯỜNG GẶP: 

Bọ trĩ này ăn côn trùng gây hại

BO-TRI-CO-LOI 

Franklinothrips orizabensis

BO-TRi-co-loi

Scolothrips sexmaculatus

bo tri khong gay hai

Aeolothrips spp

bo-tri-co-loi

Haplothrips mali

 

BỌ TRĨ GÂY HẠI NHƯ THẾ NÀO

Bọ trĩ ăn thực vật sẽ gây hại cho quả, lá và chồi, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến vẻ ngoài và tăng trưởng của cây. Tuy nhiên bọ trĩ hiếm khi gây chết hay đe dọa sự sống của cây và các cây bụi.

Cây cảnh trang trí và các cây rau bị ảnh hưởng nặng nề hơn từ bọ trĩ ăn lá và bị lây virus do bọ trĩ truyền sang nhất là khi cây còn nhỏ. Bọ trĩ ăn thực vật sẽ khiến cây trồng kém tang trưởng, lá trở nên quăn queo, bé, nhiều vết thâm và dễ rụng. Cánh hoa có thể mất màu, biến dạng trước cả khi hoa nở do bọ trĩ tấn công vào nụ hoa. Trên một số loài cây, bọ trĩ có thể gây ra tình trạng ngừng tăng trưởng, khiến cây thấp còi.

Bọ trĩ Cuba (Cuban laurel thrips) khiến lá cuộn chặt lại và tạo các nốt sần trên lá suốt từ giữa hè cho tới mùa thu.Bọ trĩ Myoporum thì có thể tạo thành các bó cuộn rất chặt từ lá và chồi đầu cành trong đó chứa nhiều nốt sần mà số lượng lớn các con bọ trĩ có thể ẩn nấp và sinh sản . Bọ trĩ hoa (Western flower thrips) thì chủ yếu gây bệnh trên các cây cảnh nhưng nếu sinh sôi đông đúc thì cũng có thể gây hại hoa trên các cây thân gỗ như hoa hồng.

bo-tri-hoa-hong

Cánh hoa hồng sẽ xuất hiện các vết thâm rộng do bị bọ trĩ chích hút trước cả khi hoa nở hoặc nụ hoa có thể bị thui chồi và không thể nở được. Bọ trĩ hại hoa (Western flower thrips) cũng là vector truyền virus INSV gây bệnh đốm lá (Impatiens necrotic spot virus) và virus đốm héo cà chua (Tomato spotted wilt virus), có thể gây hại nặng nề và gây chết các cây rau, vụ mùa, và cây cảnh.Bọ trĩ gây hại khiến cho lá và chồi trở nên nâu sẫm hoặc bạc, sẹo nhiều trên quả bơ và quả cam chanh nhưng không làm giảm chất lượng và hương vị của trái cây. Khi bọ trĩ đẻ trứng trên quả nho thì nơi đẻ trứng sẽ màu tối còn xung quanh sẽ có quầng sáng màu hơn. Bọ trĩ ăn táo, xuân đào và quả mâm xôi có thể gây biến dạng hoặc sẹo quả lớn. Bọ trĩ Citrus (bọ trĩ trên cây có múi) khi gây hại việt quất sẽ làm cho tán lá và trái việt quất biến dạng nghiêm trọng, giảm năng suất quả.


KIỂM SOÁT BỌ TRĨ

Bọ trĩ rất khó kiểm soát. Nếu sự kiểm soát là cần thiết hãy kết hợp nhiều phương pháp tự nhiên như thực hành sản xuất tốt, thiên dịch tự nhiên và các loại thuốc trừ sâu không độc cho tới ít độc hại. Giám sát nếu có dấu hiệu bọ trĩ gây hại. Bọ trĩ trưởng thành và con non có thể được tìm thấy bằng cách đập nhẹ và các cành, chồi lá hoặc hoa trên một tờ giấy sáng màu, khay hoặc một tấm vải .

Đối với bọ trĩ non còn ẩn trong chồi hoặc trong búp hoa, bạn có thể cắt một số bộ phận thực vật nghi ngờ chứa bọ trĩ , cho chúng vào bình có cồn Ethanol 70 độ và lắc mạnh. Lọc dịch qua giấy lọc để dễ dàng nhìn thấy bọ trĩ non.

Bọ trĩ trưởng thành cũng có thể được theo dõi bằng cách treo bẫy dính màu vàng trong hoặc gần cây chủ . Lắc lá trên giấy để đánh bật và phát hiện bọ trĩ. (D. Rosen) Bọ trĩ 2014

bay-bo-tri

KIỂM SOÁT SINH HỌC

Sử dụng thiên địch tự nhiên để trị bọ trĩ :

Bọ trĩ ăn thịt (Predatory thrips) , côn trùng cánh mỏng hay còn gọi là thiêu thân xanh green lacewings, bọ cướp biển minute pirate bugs, nhện và ong bắp cày ký sinh (parasitic wasps) giúp kiểm soát các loài bọ trĩ trích hút cây. Bảo tồn và khuyến khích các quần thể tự nhiên của các loài côn trùng có ích này, tránh thuốc trừ sâu dai dẳng và phát triển đa dạng chủng loại thực vật. Nếu bọ trĩ là vấn đề chính, hãy sử dụng các thiên địch tự nhiên để khống chế bọ trĩ. Ví dụ, sử dụng bọ cướp biển minute pirate bug, thiêu thân xanh green lacewing để trị bọ trĩ Cuba. Các loài nhện Euseius species miteslại rất quan trọng cho cây có múi vì là thiên địch tự nhiên của bọ trĩ hại cam citrus thrips (Hình 8). Với bọ trĩ trong nhà kính ở phía nam California thì hơn 50% trứng bọ trĩ sẽ bị tiêu diệt bởi một con ong bắp cày nhỏ bé Megaphragma mymaripenne. Sau khi ăn các dưỡng chất bên trong ở thời kỳ ấu trùng rồi tới nhộng, các con ong ký sinh nở ra và để lại các lỗ tròn trên quả trứng của bọ trĩ. Ngược lại, khi một con bọ trĩ nở ra từ một quả trứng không bị ký sinh, một phần của vỏ trứng thường thấy ở bên cạnh quả trứng. Bọ trĩ ký sinh bởi ấu trùng ong bắp cày này sẽ bị sung xung quanh đầu và chuyển màu đen trái ngược với màu nhạt của ấu trùng bọ trĩ . Không giống như màu đen khỏe mạnh của bọ trĩ trưởng thành, ấu trùng bọ trĩ bị ký sinh có màu đen, nhỏ hơn và không di chuyển được. Tuy nhiên cho tới nay có rất ít nghiên cứu về hiệu quả khi thả các loài thiên địch vào vườn để kiểm soát bọ trĩ.

Cắt tỉa và tiêu hủy phần cành bị bọ trĩ gây hại :

Cắt tỉa trong thời gian cụ thể trong năm để giúp kiểm soát bọ trĩ nhất định. Ví dụ : Thay vì cắt tỉa bơ trong tháng Hai đến tháng Tư, cắt tỉa tháng Một có thể làm giảm bọ trĩ gây hại cho trái bơ.

Các loại lưới che phủ:

Các loại lồng với lưới tốt có thể loại trừ bọ trĩ và côn trùng khác gây hại cho rau và các loại cây thân thảo non. Áp dụng hàng che phủ trước khi cây trồng xuất hiện hoặc để cây trồng sâu bệnh trong khi trồng nhất là khi chúng còn non. Một khi cây trở nên lớn hơn hoặc nhiệt độ ấm hơn, thì nên loại bỏ che phủ để cung cấp đủ không gian phát triển và để tránh cho cây quá nóng. Tưới nhỏ giọt hoặc tưới tiêu thường là cần thiết khi sử dụng che phủ. Bất kỳ loại lưới che phủ nào mà loại trừ côn trùng nhưng cho phép ánh sáng và không khí xâm nhập có thể được sử dụng. Với cây trồng chắc chắn không phát triển quá cao, hàng nổi có thể đặt nắp (polyetylen, polyester spunbonded, polypropylen ngoại quan) trên giường không có khung hoặc vòng. Cây trồng sẽ nâng bạt lên khi nó phát triển. Đối với cây trồng phát triển thẳng đứng nó có thể bị hỏng khi đẩy phải lưới bọc. Nếu cây ban đầu không có sâu bệnh, và tương đối nhỏ so với diện tích bề mặt được phủ bằng vật liệu phản chiếu, lớp phủ phản chiếu có thể trì hoãn hoặc giảm mức độ nhiễm bệnh rệp, rầy, bọ trĩ và bướm trắng. Đối với hoa và rau đặc biệt nhạy cảm với các côn trùng là vector truyền nhiễm virus thì chi phí và nỗ lực sử dụng lớp phủ phản chiếu có thể được biện minh; bởi vì lớp phủ có thể hiệu quả hơn đáng kể so với sử dụng thuốc trừ sâu trong phòng ngừa hoặc trì hoãn nhiễm bệnh của cây nhỏ. Đối với thực vật phát triển lớn hơn, lớp phủ phản chiếu trở nên kém hiệu quả và các phương pháp quản lý sâu bệnh khác sẽ cần thiết hơn.


KIỂM SOÁT BẰNG THUỐC TRỪ SÂU SINH HỌC

Thiệt hại do bọ trĩ gây ra là không hề nhỏ, bởi vậy phòng bệnh bọ trĩ sẽ hiệu quả hơn là diệt bọ trĩ. Vì một khi bọ trĩ trích hút ngọn, lá, và quả thì các vết sẹo sẽ vẫn còn đó và không bao giờ mất đi. Hãy thường xuyên quan sát vườn của bạn, kịp thời phát hiện các lá hoặc chồi non bị quăn queo hay có dấu hiệu bọ trĩ và xử lý ngay. Nhiều thuốc trừ sâu hóa học không có tác dụng hiệu quả với bọ trĩ vì chúng sinh sản nhanh và thời kỳ trứng và nhộng nằm sâu trong mô thực vật.

THUỐC TRỪ SÂU SINH HỌC

Thuốc trừ sâu sinh học không để lại dư lượng lâu dài, nhưng có hiệu quả đối với bọ trĩ và các loài sâu bệnh ăn thực vật. Những sản phẩm này có độc tính thấp cho con người, vật nuôi, côn trùng thụ phấn và tác động bất lợi tương đối ít đến sinh học.

Dau-neem-tri-bo-tri

Xem chi tiết: 

KIỂM SOÁT BỀN VỮNG SỐ LƯỢNG BỌ TRĨ - PHẦN 2

HIỆU QUẢ CỦA DẦU NEEM CHỐNG BỌ TRĨ (THYSANOPTERA) TRÊN CÂY XOÀI

Thuốc trừ sâu sinh học bao gồm Azadirachtin , xà phòng diệt côn trùng, dầu neem và pyrethrins tự nhiên. Để có hiệu quả, thuốc xịt phải được phun toàn bộ lên nụ, lá, các bộ phận thực vật dễ bị tổn thương khác nơi bọ trĩ có mặt. Nên bắt đầu điều trị sớm khi bọ trĩ mới xuất hiện, hoặc với những cây có lịch sử bị bệnh trước đó thì nên phun phòng thường xuyên. Tiếp theo là thuốc trừ sâu spinosad, thuốc này có độc cho côn trùng có lợi. Spinosad là một sản phẩm lên men tự nhiên vi khuẩn xảy ra, và các công thức nhất định được chấp nhận hữu cơ. Spinosad có thể độc hại đối với thiên địch tự nhiên (ví dụ, ve săn mồi, syrphid ấu trùng bay) và ong khi phun và trong khoảng 1 ngày sau đó; không áp dụng spinosad cho cây đang ra hoa.

Thuốc trừ sâu Độc hại hơn đối với bọ trĩ và Côn trùng có lợi Neonicotinoids. Neonicotinoids khác nhau trong hiệu quả để kiểm soát bọ trĩ. Neonicotinoids có tác động bất lợi thấp, trung bình hoặc nghiêm trọng đến thiên địch tự nhiên và côn trùng thụ phấn khác nhau phụ thuộc vào sản phẩm, tình hình, và các loài và giai đoạn sống của động vật không xương sống.


THUỐC TRỪ SÂU CẦN TRÁNH

Thuốc trừ sâu cần tránh. Các loại thuốc trừ sâu chứa Acephate organophosphate hãy tránh sử dụng nó. Acephate có thể rất độc đối với thiên địch và côn trùng thụ phấn và có thể gây ra bùng phát nhện đỏ và gây thiệt hại cho mùa màng sau khi sử dụng nó. Tránh thuốc xịt qua lá của thuốc trừ sâu organophosphate khác (ví dụ: malathion), carbamate (carbaryl) hoặc pyrethroid (ví dụ: bifenthrin, cyfluthrin, fluvaline, và permethrin). Những vật liệu này là độc tính cao với thiên địch và côn trùng thụ phấn, có thể gây ra sự bùng phát của nhện và không đặc biệt hiệu quả đối với hầu hết bọ trĩ. Bởi vì họ sử dụng trong cảnh quan và vườn có thể chạy hoặc rửa trôi vào cống thoát nước mưa và làm ô nhiễm nước thải đô thị , thuốc trừ sâu đang được tìm thấy trên các dòng nước ngọt bề mặt cung cấp nước sạch cho con người gây ung thư và nhiều bệnh nguy hiểm khác.

 

Dầu Neem nguyên chất ép lạnh Neemvin: tại đây

tru-sau-sinh-hoc-dau-neem

 

 

Tài liệu tham khảo:

Thrips - Integrated Pest Management for Home Gardeners and Landscape Professionals 

Tác giả: : J. A. Bethke, UC Cooperative Extension (UCCE), San Diego Co.; S. H. Dreistadt, UC Statewide IPM Program, Davis; and L. G. Varela, UC Statewide IPM Program and UCCE Sonoma Co. (Revised from a previous edition by P. A. Phillips, UC Statewide IPM Program, Ventura Co. (retired) and C. A. O’Donnell, UC Davis.)

REFERENCES Bethke, J. A., and L. Bates. 2013. Pest Notes: Myoporum Thrips. Oakland: Univ. Calif. Agric. Nat. Res. Publ. 74165. Available online at www.ipm.ucanr. edu/PMG/PESTNOTES/pn74165.html. Dreistadt, S. H., J. K. Clark, and M. L. Flint. 2001. Integrated Pest Management for Floriculture and Nurseries. Oakland: Univ. Calif. Agric. Nat. Res. Publ. 3402. Dreistadt, S. H., J. K. Clark, and M. L. Flint. 2004. Pests of Landscape Trees and Shrubs: An Integrated Pest Management Guide. Oakland: Univ. Calif. Agric. Nat. Res. Publ. 3359. Flint, M. L. 1998. Pests of the Garden and Small Farm: A Grower’s Guide to Using Less Pesticide. Oakland: Univ. Calif. Agric. Nat. Res. Publ. 3332. Hoddle, M. S., L. A. Mound, and D. Paris. 2008. Thrips of California 2012 (CD-ROM). Australia: The University of Queensland. Available online at http://keys.lucidcentral.org/keys/ v3/thrips_of_california/Thrips_of_ California.html. Hodges, A., S. Ludwig, L. Osborne, and G. B. Edwards. 2009. Pest Thrips of the United States: Field Identification Guide. USDA-CSREES Regional Integrated Pest Management Centers. Available online at https://firstdetector. org/pdf/chili_thrips_deck.pdf. Moritz, G., C. A. O’Donnell, and M. Parrella. 2009. Pest Thrips of North America - associated with domestic and imported crops. Centre for Biological Information Technology, The University of Queensland. DVD ISBN 978-1- 86499-940-2.

 


Share this post



← Older Post Newer Post →